ongeval
meten is weten?! vakblad arbo

Is meten echt weten?

Veilig gedrag vereist uniforme aanpak

Bijna dagelijks worden we in bedrijven geconfronteerd met (bijna-) ongevallen. Een groot deel hiervan is direct herleidbaar tot het gedrag van onze medewerkers. Waarom vertonen die werknemers nog altijd maar niet het wenselijke veilige gedrag?

Bij een bedrijf werkzaam in de bouw vond ruim een jaar geleden een dodelijk ongeval plaats. Een medewerker klom in een stellage om pallets die dreigden te vallen, terug op hun plaats te duwen. In plaats daarvan kwam de hele boel naar beneden en kwam de man onder de pallets terecht. De directeur ligt hier nog regelmatig wakker van. “Waarom deed deze werknemer dit, hij wist toch dat je niet in stellages mag klimmen?” De directie is het over één ding eens: dit nooit meer. Na het ongeval is er een veiligheidsfunctionaris aangesteld. Deze functionaris vraagt zich af wat er moet gebeuren en waar te beginnen: met de RI&E, met het opstellen van regels, met het aanschaffen van beschermingsmiddelen?

Leerproces

Pas wanneer veiligheid in de kern van de organisatie zit, is het echt veilig. De ontwikkeling van veiligheidsbewustzijn is een leerproces. De leercyclus van Kolb biedt hierbij handvatten. Het begint met de situatie van alledag waarin we een veiligheidsprobleem ervaren. Door daar op te reflecteren, ontstaan ideeën over wat er nodig is voor een structurele verbetering van de veiligheid. Door inbreng van de juiste kennis vergroten we het handelingsrepertoire.

Door te gaan experimenteren met nieuw gedrag beïnvloeden we de situatie daadwerkelijk. Dit leidt tot een nieuwe ervaring, waarna we de cyclus opnieuw kunnen doorlopen. Deze leercyclus loopt over drie niveaus: die van het management, van de leidinggevenden en van de medewerkers. Deze niveaus hangen wel onderling samen. Maar op elk niveau vragen andere aandachtspunten om reflectie, is er andere kennis nodig en gaat het om ander gedrag.

Eerst meten

Om de situatie helder te krijgen moet allereerst duidelijk worden hoe verschillende delen van de organisatie daadwerkelijk omgaan met het thema veiligheid. Met het TNO-instrument Safety@Corebusiness is dit medio 2014 bij het bovengenoemde bouwbedrijf onderzocht. De resultaten waren zeer verhelderend en soms ook onthutsend. Zo bleek dat bij 17 van de 23 thema’s het management en de uitvoerende medewerkers een significant verschillende beleving hadden.

'Medewerkers belonen voor het vertonen van veilig gedrag' scoorde het allerlaagst. Het management scoorde veel positiever dan de medewerkers. Het dacht dat het wel goed zat. De werkvloer merkte echter dat er geen tijd was voor veilig handelen. Ook was er voor de vloer veel onduidelijk, zoals regels en risico’s. Door de verschillende ervaringen hadden de diverse hiërarchische lagen andere meningen over veiligheidsrelevante thema’s. Het meten maakte duidelijk dat een uniforme aanpak met deze grote verschillen niet mogelijk was. En zonder uniforme aanpak kan veiligheid niet in de kern van de organisatie doordringen.

Nieuwe kaders

Uit de reflectie kwamen twee kernproblemen naar voren. Ten eerste was er veel onduidelijkheid over de  werkelijke regels. Die waren versnipperd over de organisatie en niet duidelijk vastgelegd. Ook werd er met twee maten gemeten. Zo vond de directie dat regels over verplicht veiligheidsschoenen dragen en op de paden lopen niet voor haar golden als een directielid even in het magazijn moest zijn. Ten tweede werd  er nauwelijks en niet eenduidig geïnspecteerd. 

Ook waren de sancties op onveilig gedrag onduidelijk of  ontbrak handhaving. Alle medewerkers gingen aan de slag met het benoemen van gevaarlijke situaties die ze concreet in hun werk tegenkwamen. Vervolgens boog een deel van de medewerkers zich over tien veiligheidsregels waar iedereen zich aan moet houden, ook de directie en gasten. Een ander deel van de medewerkers boog zich over een nieuwe inspectiemethode met bijbehorend sanctiebeleid. Tijdens een oefenperiode probeerde men de afspraken uit, daarna volgde een evaluatie.

Inzicht

Het hele traject heeft geleid tot een sterk verhoogd bewustzijn op veiligheidsthema’s bij directie, leidinggevenden en uitvoerenden. Het inzicht is gegroeid dat gedrag een belangrijke factor is van veiligheid. En dat het veranderen van gedrag een langdurig proces is waarin voorbeeldgedrag een belangrijke rol speelt. De gedetailleerde meting die Safety@Corebusiness mogelijk maakt op de verschillende lagen in de organisatie, heeft daaraan een belangrijke bijdrage geleverd. Meten confronteert mensen met waar het echt wringt. Reflectie hierop en het inoefenen van nieuw gedrag zijn de andere noodzakelijke componenten voor succes.

Henk Meijer is hoger veiligheidskundige en adviseert organisaties op het gebied van arbo, veiligheid, gezondheid en milieu voor Perspectief Groep BV. Dolf van der Beek is consultant en onderzoeker bij TNO.

Dit artikel is een publicatie uit Vakblad Arbo nr. 11 2015, Vakmedianet. Tekst Henk Meijer & Dolf van der Beek.

Meer weten over veilig werken bij u op de werkvloer? Neem contact met ons op!